Landbúnaðurinn okkar

Á næstu misserum og árum reynir á það hvort við sem þjóð lítum á landið okkar sem brotthætt samfélag eða sem land tækifæra. Ég er sannfærð um hið síðara. L a n d b ú n a ð u r og þar með matvælaframleiðsla skiptir þar lykilmáli. Þetta er ekki aðeins atvinnugrein í hefðbundnum skilningi, heldur málaflokkur sem snertir öryggi þjóðarinnar, heilbrigði og byggðastefnu í senn.

Matvælalandið Ísland

Við þurfum að geta treyst á stöðugt framboð innlendra matvæla. Ekki aðeins heilsunnar vegna, heldur einnig vegna óvissu í alþjóðamálum. Heimurinn hefur sýnt okkur að aðfangakeðjur eru brothættar og skyndilegar truflanir geta haft víðtæk áhrif. Þegar áföll dynja yfir skiptir máli að við getum staðið á eigin fótum að minnsta kosti að hluta. Þess vegna er hugmyndin um matvælalandið Ísland liður í sjálfstæði okkar og öryggi.

Ný atvinnustefna og tækifæri fyrir ungt fólk

Ný atvinnustefna stjórnvalda, sem er í mótun, verður aðeins trúverðug ef hún leggur grunn að raunverulegum tækifærum fyrir fólkið okkar þvert á landshluta. Í því ljósi þurfum við að leggja sérstaka áherslu á að virkja ungt fólk til búsetu og frumkvöðlastarfs á landsbyggðinni. Við getum ekki ætlast til þess að ný kynslóð setjist að úti á landi ef aðgangur að landi, fjármagni og innviðum er of takmarkaður. Þar þurfum við hvata sem eru einfaldir, sanngjarnir og raunhæfir. Hugmynd Framsóknar um Nýjar rætur er dæmi um slíka lausn. Hún felur í sér að ríkið geti, í gegnum Byggðastofnun, gengið inn í kaupsamning um jörð þegar nýliði (frumkvöðull) hefur tryggt sér samþykkt kauptilboð. Nýliðinn leigir jörðina og byggir upp rekstur, en fær síðan kauprétt að fimm árum liðnum. Þannig verður mögulegt að brúa bilið milli metnaðar og fjármagns og opna dyr fyrir nýja kynslóð ræktenda matvæla og frumkvöðla.

Innviðir sem gera tækifærin raunveruleg

Samhliða þessu verðum við að horfast í augu við þá staðreynd að þjónusta er ekki alls staðar nægilega góð. Atvinnustefna stjórnvalda þarf þannig að taka mið af ólíkum aðstæðum um allt land.

Fjarvinna, fjarlækningar, gervigreind og nýjar leiðir í samskiptum fólks og þjónustukerfa geta jafnað stöðuna. En tæknin dugar ekki ein og sér. Við þurfum betri vegi, betri samgöngur og sterkari innviði. Þá skipta orkumál grundvallarmáli fyrir landsbyggðina: þriggja fasa rafmagn, aukin flutningsgeta og kerfi sem stenst verulegt álag. En við þurfum líka sanngjarnt og fyrirsjáanlegt orkuverð. Kostnaður rafmagns hefur hækkað síðustu misseri og er víða orðinn íþyngjandi. Hverjum hefði dottið þetta í hug í landi endurnýjanlegrar orku Og hvers eiga ræktendur grænmetis, af öllum vörum, að gjalda þegar orkan er sjálfur grunnurinn að innlendri framleiðslu og fæðuöryggi? Hér þurfum við lausnir sem tryggja samkeppnishæfni, hvetja til fjárfestinga og styðja við fæðuöryggi til lengri tíma. Og við þurfum að hugsa ferðaþjónustuna áfram með gæði að leiðarljósi. Getum við eflt millilandaflug um Akureyrarflugvöll enn frekar og byggt upp reglulegar millilandatengingar um Egilsstaði? Slík sókn myndi dreifa álagi, styrkja atvinnulíf og bæta tengingar fyrir íbúa og fyrirtæki á bæði Norður og Austurlandi og vitanlega fyrir landið allt. Tækifærin okkar eru í kringum landið. Alls staðar. En við verðum að grípa þau. Hafa hugrekki til að segja hvað má betur fara og hafa getu til að koma fram með hugmyndir og lausnir. Velmegun er lykilorð í þessu samhengi, en hún er ekki aðeins peningalegs eðlis. Hún snýst um öryggi, traust og þá einföldu tilfinningu að framtíðin sé byggjanleg, um allt land.

Greinin birtist í Bændablaðinu 12. febrúar 2026