Við eigum auðlindir Íslands ekki aðeins fyrir okkur sjálf. Við höfum þær í vörslu fyrir komandi kynslóðir. Okkar skylda er að verja þær. Að standa vörð um full yfirráð þjóðarinnar er ekki einangrunarstefna. Það er heilbrigð skynsemi, ábyrg afstaða og skylda við framtíð landsins.

Ísland er ekki til sölu.

Boðuð þjóðaratkvæðagreiðsla um aðlögunarviðræður Íslands að Evrópusambandinu er eitt stærsta hagsmunamál sem komið hefur á dagskrá þjóðmálaumræðunnar um langa hríð. Um það getur fólk haft ólíkar skoðanir. Sumir sjá í slíku ferli tækifæri meðan aðrir telja meiri skynsemi felast í því að standa utan Evrópusambandsins. Það er afstaða Framsóknar. Ástæðan er sú að EES-samningurinn veitir okkur þann aðgang að innri markaði ESB, sem þjóðin þarf á að halda. Á sama tíma höfum við fullt forræði yfir auðlindum okkar. En hvaða afstöðu sem fólk hefur, hljótum við þó öll að geta verið sammála um eitt: Að auðlindir Íslands eru ekki til sölu.

Þegar stjórnvöld senda óljós skilaboð um efnahagsmálin getur það aukið óvissu og haft áhrif á ákvarðanir fyrirtækja, fjárfesta og launafólks. Í litlu opnu hagkerfi getur slík óvissa haft umtalsverð áhrif. Þess vegna skiptir máli að stjórnvöld hafi skýra sýn á hvaða verkefni eru brýnust.

Verkefnið fram undan er tvíþætt: að draga úr verðbólgu og efla vinnumarkaðinn. Það krefst skýrrar forgangsröðunar. Til að ná niður verðbólgu verðum við að hemja hraða útgjaldaaukningu hins opinbera, huga að hagkvæmni og tryggja að hver króna nýtist betur. Hins vegar er það svo að efnahagslegur stöðugleiki næst ekki með því að kæfa atvinnulífið. Við þurfum að minnka álögur á heimili og fyrirtæki, einfalda regluverk og auka fyrirsjáanleika, sérstaklega fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Skattaumhverfi á að vera sanngjarnt og stuðla að verðmætasköpun í íslensku samfélagi en ekki letjandi. Samhliða þarf virka stefnu til að viðhalda þekkingu þeirra sem eru tímabundið utan vinnumarkaðarins.

Framtíðin á Íslandi er bjartari, þegar við ráðum okkar málum sjálf. Það sem mestu skiptir fyrir framtíðina er hvort ungt fólk sjái fyrir sér að stofna fjölskyldu á Íslandi. Það er orðið sífellt erfiðara að eignast húsnæði. Það þarf nýjan Lífskjarasáttmála fyrir ungt fólk, sem felur í sér róttækar lausnir sem auka framboð, stytta boðleiðir í kerfinu og gera fólki kleift að komast inn á húsnæðismarkaðinn á hagkvæmari hátt en áður. Allt snýst þetta um að hafa trú á framtíðinni og að ungt fólk finni að það skipti máli og geti mótað landið sem það mun erfa. Með samvinnu að leiðarljósi eru okkur allir vegir færir.

Framsóknarflokkurinn hefur í heila öld verið einn burðarása stjórnmálanna. Verkefnin breytast, en kjarni málsins stendur: að sameina ólík sjónarmið, byggja á raunsæi og vinna að hagsæld almennings – samferða þjóðinni, ár eftir ár. Með skýru erindi, öflugu málefnastarfi og samvinnu á breiðum grunni mun flokkurinn ná vopnum sínum á ný. Þannig mun hann halda áfram að leggja grunninn að áframhaldandi lífskjarasókn Íslands til framtíðar, líkt og hann hefur gert allar götur síðan 1916.

Þegar áföll dynja yfir skiptir máli að við getum staðið á eigin fótum að minnsta kosti að hluta. Þess vegna er hugmyndin um matvælalandið Ísland liður í sjálfstæði okkar og öryggi.

Það er eðlilegt að umræða dagsins einkennist af áhyggjum og óvissu. En það er grundvallaratriði að við sjáum tækifærin sem blasa við og veljum bjartsýni sem leiðarstef. Bjartsýni felst ekki í því að gera lítið úr vandamálum eða líta fram hjá staðreyndum, heldur í því að trúa að hægt sé að bregðast við áskorunum af skynsemi. Ef við missum trúna á eigin getu dregur úr möguleikum okkar til að bregðast við.

Brýnasta verkefnið núna er að vinna að stöðugleika í efnahagsstjórninni og ná tökum á verðbólguvæntingum. Til þess þarf að halda aftur af gjaldahækkunum hins opinbera og ríkisstjórnin þarf að leiða með góðu fordæmi. Allir hagaðilar verða að koma að þessu borði og vinna gegn þrálátri verðbólgu. Með 5,2% verðbólgu getur ríkið ekki aukið eftirspurn með útgjaldavexti án þess að ýta undir verðlag og vexti.

Framsóknarflokkurinn hefur átt góða samleið með íslensku þjóðinni í gegnum tíðina og tekið virkan þátt í að koma Íslandi í fremstu röð þjóða. Tímamót eru fram undan hjá Framsókn, þar sem ný forysta verður kosin – þar sem ég hef boðið mig fram til formennsku.

Í umróti alþjóðastjórnmálanna er nauðsynlegt að rifja upp söguna og muna hvað hefur þjónað okkur vel. Í mínum huga er sjálfstæði þjóðarinnar ein mikilvægasta auðlind okkar. Því eigum við ekki að gefa því undir fótinn að ganga í Evrópusambandið né heldur vera undir öðru erlendu valdi.

Íslandi hefur verið lýst sem ósökkvandi flugmóðurskipi í Norður-Atlantshafinu. Mikilvægi Íslands út frá öryggis- og varnarmálum er óumdeilt enda lagði Churchill mikið á sig til að halda siglingaleiðinni yfir Atlantshafið öruggri. Sú sögulega staðreynd að Ísland var staðsett þar sem lýðræði og markaðshagkerfi hafa verið ráðandi skýrir að mörgu leyti þá framþróun landsins frá sjálfstæði. Lýðræðishefðin á Íslandi á sér þó miklu lengri sögu, eins og þekkt er.

Fyrsta stóra áskorunin 2026 er að ná verðbólgu niður og fara í raunverulegar aðgerðir sem ná tökum á verðbólguvæntingum. Ríkisstjórnin hefur ekki lagst á árarnar með Seðlabankanum og það sést best á fjárlagafrumvarpinu 2026. Þar er bætt við útgjöldum upp á 143 ma.kr.! Heildarútgjöld aukast um 5,4% á föstu verðlagi. Ljóst er að þau koma ekki til með að slá á verðbólgu. Gjöld og þjónusta ríkisins er einnig að hækka um 3,7%. Skilaboðin í þessum fjárlögum eru einföld. Ríkisstjórnin hefur ekki áhyggjur af verðbólguþróun. Hér þarf að gera betur með meiri aga og framsýni. Ríkisfjármál verða að styðja við aðhald peningastefnunnar með skýrri forgangsröðun, minni óvissu og ráðstöfunum sem draga úr þrýstingi í stað þess að kynda undir verðbólgunni, annars lengist hávaxtatímabilið og kostnaðurinn færist á heimilin.

Allt þetta á sér þó sameiginlega rót: tungumálið. Íslenskan er ekki aðeins miðill heldur uppspretta sköpunar; hún geymir blæbrigði og hugtök sem gera okkur kleift að semja, syngja, leika og ræða heiminn á okkar eigin forsendum. Höldum áfram að hlúa að henni í daglegu lífi okkar, í skólum og í hinum stafræna heimi. Höfum það ávallt hugfast að „á íslensku má alltaf finna svar“, eins og fram kemur í ljóði Þórarins Eldjárns. Hátíðin sem nú er að ganga í garð er allra hugljúfasti tími ársins vegna þeirra orða og tóna sem við njótum.

Frá náttúrulaugum landnámsmanna til nútímasundlauga hefur heita vatnið verið rauði þráðurinn í íslenskri menningu. Fortíðin sýnir okkur hvernig vatnið skapaði tengsl, byggði samfélög og varð vettvangur samskipta. Laugarnar eru í dag einn stærsti vettvangur samskipta þjóðarinnar, þar sem kynslóðir koma saman dag hvern. Með skráningu UNESCO er ekki aðeins verið að heiðra þessa sögu, heldur líka verið að vernda hana til framtíðar. Ég vil nota tækifærið og þakka öllum þeim sem tóku þátt í þessu verkefni og óska okkur til hamingju með þessa viðurkenningu!

Fjárlagafrumvarp fyrir árið 2026 virðist vera að lenda í sömu vandræðunum og hús mannsins sem reist var á sandi. Samkvæmt nýrri þjóðhagsspá Seðlabanka Íslands er gert ráð fyrir mun minni hagvexti í ár eða 0,9% í stað 2,3%. Við blasir hagkerfi þar sem umsvif dragast saman og viðvarandi slaki hefur tekið við af tímabundinni kólnun. Fyrri forsendur um hagvöxt eru brostnar.

Heildarskuldir Evrópuríkja árið 2040 gætu að meðaltali náð 130% af landsframleiðslu, allt yfir 90% skuldir er talið ósjálfbært til lengri tíma. Til að snúa þessari þróun við þyrftu ýmis ríki að hagræða í rekstri sínum um 1% af landsframleiðslu í fimm ár! Til samanburðar við Ísland þá væru þetta rúmir 50 ma.kr. eða um 3% af heildarútgjöldum ríkissjóðsins. Þetta eru slæmar fréttir fyrir Evrópu og líka Ísland. Utanríkisviðskipti við Evrópu skipta okkur miklu máli og að innri markaðurinn sé sterkur. Fram kemur í erindi Kammers að ef ekkert verði gert séu skuldir sumra ríkja ósjálfbærar og að velferðarkerfi margra ríkja sé í hættu. Lausnin að hans mati liggur ekki aðeins í hagræðingu hjá hinu opinbera heldur fremur í að efla hagvöxt.