Nú stendur þjóðin frammi fyrir mikilvægri ákvörðun um hvort hefja eigi aðildarviðræður við Evrópusambandið að nýju. Sú ákvörðun varðar ekki aðeins samtímann heldur einnig komandi kynslóðir. Þess vegna þarf umræðan að einkennast af gagnrýninni hugsun, rökum og staðreyndum. Jón Sigurðsson forseti var óhræddur við að vera á öndverðri skoðun við samtímamenn sína. Hann byggði málflutning sinn á skýrri hugsun og trú á lýðræðinu.

Við eigum að ræða Evrópumálin af sanngirni og byggja málflutning okkar á staðreyndum. Mín afstaða er skýr. Ísland á að halda áfram öflugu samstarfi við Evrópu en ekki hefja aðildarviðræður að nýju. Framtíðin að mínu mati er bjartari utan Evrópusambandsins, þar sem við erum frjálsari til athafna og mótum okkar utanríkisstefnu sjálf.

Í ljósi þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort hefja eigi aðildarviðræður við Evrópusambandið á ný lét fjármála- og efnahagsráðherra vinna skýrsluna Valkostir Íslands í gjaldmiðlamálum. Hún er gagnlegt innlegg og dregur fram kostnað sem fylgir smáum gjaldmiðli, meðal annars gengisáhættu, hærri fjármagnskostnað og flækjustig í viðskiptum. En hún svarar ekki lykilspurningunni: „Hvað kostar það Ísland að missa sjálfstæða peningastefnu?“

Staða Íslands er sterk utan Evrópusambandsins. Við höfum aðgang að innri markaði Evrópu í gegnum EES-samninginn, sjálfstæða stjórn fiskveiða og getu til að móta eigin stefnu þegar kemur að lykilatvinnugreinum þjóðarinnar. Sú staða hefur reynst okkur vel, ekki síst á tímum alþjóðlegra áskorana.

Það er engin tilviljun að 200 mílna baráttan lifir áfram í þjóðarsálinni. Hún minnir okkur á að sjálfstæði er ekki sjálfgefið heldur árangur þrautseigju, samstöðu og skýrrar sýnar á þjóðarhagsmuni. Þegar við tökum afstöðu um framtíð Íslands gagnvart Evrópusambandinu þurfum við að hafa þessa reynslu í huga. Við eigum að nálgast slíka ákvörðun af yfirvegun, með söguna að leiðarljósi og framtíð komandi kynslóða í huga.

Lækkandi fæðingartíðni er eitt stærsta efnahags- og samfélagsverkefni samtímans. Verkefnið snýst ekki um að segja fólki hvernig það eigi að lifa heldur að skapa samfélag þar sem ungt fólk finnur öryggi, framtíðarsýn og raunhæfan möguleika á að stofna fjölskyldu. Lausnin á þessari áskorun er margþætt og þar er verk að vinna!

Ein allra mikilvægasta auðlind Íslands er orkan sem verður til úr fallvötnum landsins og jarðvarma. Ódýr og örugg orka hefur stutt við heimilin og gert Íslandi kleift að byggja upp samfélag þar sem lífsgæði eru meðal þeirra mestu sem þekkjast. Ísland er í fyrsta sæti á lífskjaralista Sameinuðu þjóðanna. Þetta er ekki sjálfgefið. Í veröld þar sem afar erfitt er að tryggja orkuöryggi þjóða og samkeppni um auðlindir vex sífellt, skiptir öllu máli að Ísland hafi full yfirráð yfir sínum auðlindum. Orkuauðlindir okkar eru sérstaklega eftirsóttar vegna þess að þær eru endurnýjanlegar. Það hefur aldrei verið jafn brýnt að tryggja að orkan okkar nýtist fyrir Ísland. Við sjáum hversu hverful alþjóðamálin eru þessa dagana og því skiptir öllu að halda sjó. Gleymum því ekki að við höfum auðlindir þjóðarinnar aðeins að láni í takmarkaðan tíma, það er okkar að tryggja greitt aðgengi framtíðarkynslóða þjóðarinnar.

Aðild að Evrópusambandinu er ekki leiðin til að tryggja orkuöryggi Íslands til framtíðar.

Nauðsynlegt er að ríkisstjórnin kynni nýtt verklag og beiti verðbólgusíu á allar stærri ákvarðanir sínar næstu mánuði. Spyrja verður ávallt: Mun þessi aðgerð draga úr verðbólgu eða auka hana? Þetta á jafnt við um gjaldskrár, útgjaldaákvarðanir, ný lög og nýjar reglugerðir og skuldbindingar ríkissjóðs.

Við eigum auðlindir Íslands ekki aðeins fyrir okkur sjálf. Við höfum þær í vörslu fyrir komandi kynslóðir. Okkar skylda er að verja þær. Að standa vörð um full yfirráð þjóðarinnar er ekki einangrunarstefna. Það er heilbrigð skynsemi, ábyrg afstaða og skylda við framtíð landsins.

Ísland er ekki til sölu.

Boðuð þjóðaratkvæðagreiðsla um aðlögunarviðræður Íslands að Evrópusambandinu er eitt stærsta hagsmunamál sem komið hefur á dagskrá þjóðmálaumræðunnar um langa hríð. Um það getur fólk haft ólíkar skoðanir. Sumir sjá í slíku ferli tækifæri meðan aðrir telja meiri skynsemi felast í því að standa utan Evrópusambandsins. Það er afstaða Framsóknar. Ástæðan er sú að EES-samningurinn veitir okkur þann aðgang að innri markaði ESB, sem þjóðin þarf á að halda. Á sama tíma höfum við fullt forræði yfir auðlindum okkar. En hvaða afstöðu sem fólk hefur, hljótum við þó öll að geta verið sammála um eitt: Að auðlindir Íslands eru ekki til sölu.

Þegar stjórnvöld senda óljós skilaboð um efnahagsmálin getur það aukið óvissu og haft áhrif á ákvarðanir fyrirtækja, fjárfesta og launafólks. Í litlu opnu hagkerfi getur slík óvissa haft umtalsverð áhrif. Þess vegna skiptir máli að stjórnvöld hafi skýra sýn á hvaða verkefni eru brýnust.

Verkefnið fram undan er tvíþætt: að draga úr verðbólgu og efla vinnumarkaðinn. Það krefst skýrrar forgangsröðunar. Til að ná niður verðbólgu verðum við að hemja hraða útgjaldaaukningu hins opinbera, huga að hagkvæmni og tryggja að hver króna nýtist betur. Hins vegar er það svo að efnahagslegur stöðugleiki næst ekki með því að kæfa atvinnulífið. Við þurfum að minnka álögur á heimili og fyrirtæki, einfalda regluverk og auka fyrirsjáanleika, sérstaklega fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Skattaumhverfi á að vera sanngjarnt og stuðla að verðmætasköpun í íslensku samfélagi en ekki letjandi. Samhliða þarf virka stefnu til að viðhalda þekkingu þeirra sem eru tímabundið utan vinnumarkaðarins.

Framtíðin á Íslandi er bjartari, þegar við ráðum okkar málum sjálf. Það sem mestu skiptir fyrir framtíðina er hvort ungt fólk sjái fyrir sér að stofna fjölskyldu á Íslandi. Það er orðið sífellt erfiðara að eignast húsnæði. Það þarf nýjan Lífskjarasáttmála fyrir ungt fólk, sem felur í sér róttækar lausnir sem auka framboð, stytta boðleiðir í kerfinu og gera fólki kleift að komast inn á húsnæðismarkaðinn á hagkvæmari hátt en áður. Allt snýst þetta um að hafa trú á framtíðinni og að ungt fólk finni að það skipti máli og geti mótað landið sem það mun erfa. Með samvinnu að leiðarljósi eru okkur allir vegir færir.

Framsóknarflokkurinn hefur í heila öld verið einn burðarása stjórnmálanna. Verkefnin breytast, en kjarni málsins stendur: að sameina ólík sjónarmið, byggja á raunsæi og vinna að hagsæld almennings – samferða þjóðinni, ár eftir ár. Með skýru erindi, öflugu málefnastarfi og samvinnu á breiðum grunni mun flokkurinn ná vopnum sínum á ný. Þannig mun hann halda áfram að leggja grunninn að áframhaldandi lífskjarasókn Íslands til framtíðar, líkt og hann hefur gert allar götur síðan 1916.

Þegar áföll dynja yfir skiptir máli að við getum staðið á eigin fótum að minnsta kosti að hluta. Þess vegna er hugmyndin um matvælalandið Ísland liður í sjálfstæði okkar og öryggi.

Það er eðlilegt að umræða dagsins einkennist af áhyggjum og óvissu. En það er grundvallaratriði að við sjáum tækifærin sem blasa við og veljum bjartsýni sem leiðarstef. Bjartsýni felst ekki í því að gera lítið úr vandamálum eða líta fram hjá staðreyndum, heldur í því að trúa að hægt sé að bregðast við áskorunum af skynsemi. Ef við missum trúna á eigin getu dregur úr möguleikum okkar til að bregðast við.

Brýnasta verkefnið núna er að vinna að stöðugleika í efnahagsstjórninni og ná tökum á verðbólguvæntingum. Til þess þarf að halda aftur af gjaldahækkunum hins opinbera og ríkisstjórnin þarf að leiða með góðu fordæmi. Allir hagaðilar verða að koma að þessu borði og vinna gegn þrálátri verðbólgu. Með 5,2% verðbólgu getur ríkið ekki aukið eftirspurn með útgjaldavexti án þess að ýta undir verðlag og vexti.

Framsóknarflokkurinn hefur átt góða samleið með íslensku þjóðinni í gegnum tíðina og tekið virkan þátt í að koma Íslandi í fremstu röð þjóða. Tímamót eru fram undan hjá Framsókn, þar sem ný forysta verður kosin – þar sem ég hef boðið mig fram til formennsku.